PROF. DR. SEMİH SARGIN, İDRAR YOLLARI BÖBREK TAŞLARI HAKKINDA BİLGİ VERDİ.

Acıbadem Eskişehir Hastanesi Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Semih Sargın, idrar yolları böbrek taşları hakkında bilgi verdi.

Böbrek Taşları Erkeklerde Daha Sık Görülüyor

Böbrek taşları en sık görülen ve ağrıya neden olan hastalıklarından biri. Erkeklerde, kadınlara oranla daha sık böbrek taşı oluşuyor. Erkeklerin %10’unda görülürken kadınlarda %3’ünde hayatlarının bir döneminde böbrek taşı oluşuyor. İdrar Yolları taş hastalıkları en sık 20–40 yaş arasında görülüyor.

Böbrek ve idrar Yolları Taşları Oluşum Nedenleri, belirtileri ve tedavileri;

Böbrekler vücudun yan-arka kısımlarında yerleşmiş organlardır. Mesaneye, üreter adı verilen dar kanallarla bağlanmışlardır. Böbrekler kanı süzen, faydalı maddeleri tekrar vücuda geri alan, zararlı maddelerin idrarla atılımını sağlayan filtrelerdir. Böbrekten üretilen idrar, üreter adı verilen kanallardan geçerek mesanede toplanır ve üretra adı verilen kanalla vücuttan dışarı atılır.

Böbrek taşları, çeşitli minerallerin ve maddelerin böbrekte toplanıp, çökelmesi sonucu oluşur. Normal koşullarda idrarda bulunan kimyasallar bu çökmeyi engeller. Bu koruyucu mekanizmanın etkisini kaybettiği durumlarda taş oluşur. Oluşan parçacıklar küçükse, ağrı ile veya ağrısız şekilde atılırlar. Daha büyük taşlar ise böbrekte veya idrar yolunda bir yerde takılıp tıkanmaya yol açabilirler. Hiç ağrı veya şikâyet yaratmadan idrar yolu taşı, tıkanmaya neden olup böbreği çürütebilir.

Böbrek Taşının Belirtileri: Böbrek taşının genellikle ilk belirtisi şiddetli ağrıdır. Taşın bulunduğu yere göre, bel bölgesinin yan tarafında bulunur, kasıklara ve uyluğun iç yüzüne yayılabilir. Bulantıya ve kusmaya neden olabilir. İdrar yolunda tahrişe neden olmuşsa, idrarda bir miktar kan görülebilir. İdrarın iltihaplı olmasına neden olabilir.

Şiddetli yan ağrısı, idrarda kan, ağrıya bağlı bulantı kusma, kötü kokulu bulanık idrar, idrar yaparken yanma şikâyetleri taş hastalığını akla getirmelidir.

Böbrek Taşlarının Tanısında Kullanılan Testler:

Direkt üriner sistem grafisi (DÜSG), ultrasonografi: Bu tetkikler sayesinde taşın varlığı ve yeri saptanabilir.

İntravenöz Pyelogram (İVP) : Damar içerisine madde enjekte edilir. Bu madde sayesinde idrar yolları röntgen filminde görünür hale gelir.
Bilgisayarlı Tomografi (BT) : Küçük taşlar BT ile tespit edilebilir.

Taşların % 80' ni neden oluştuğu belirlenemeyen taşlardır. Diğer kısmı ise metabolik hastalığa bağlı olarak oluşurlar. Taş oluşum nedeninin araştırılması için metabolik inceleme yapılır. Metabolik inceleme taşın analizi, kan testleri ve 24 saatlik toplanan idrarda bakılan testlerle yapılır. Bu incelemenin her taş hastasına yapılması gerekmemektedir. Sık taş düşüren, taş nedeniyle birden fazla ameliyat veya girişimde bulunulan, ilk müracaatta büyük taşları bulunan hastalarda önerilmektedir.

Böbrek Taşlarının Tedavisi:

Çoğu böbrek taşı (4mm'den küçük) herhangi bir sorun çıkarmadan idrar yolundan kolayca geçerek düşer. Bunu kolaylaştırmak için, günde en az 2–3 litre su içilmesi, ihtiyaç olduğunda ağrı kesici alınması, taşın düşmesini kolaylaştırıcı hareketler, bazı idrar kanalını gevşetici ilaçlar önerilmektedir.

Taş ağrısı çok şiddetli ağrıdır, kolik adı verilir. Bu tür ağrı ile gelen hastanın tablosu alevli ve hayati sıkıntısı var gibi görünse de acil cerrahi işlem gerektirmez, acil olan ağrının giderilmesidir. Ağrı, dışardan göründüğü şiddette böbrekte hasar yaratmamaktadır.

Taşın büyüklüğüne, yerine, yarattığı enfeksiyonun ve kanamanın şiddeti ve sıklığına, böbrekte şişme yapıp yapmadığına bağlı olarak, taşın yerinde kalması veya alınması gerekliliğine karar verilir. Taşın yerinde kalması tedaviden daha az zarar verecekse izlem kararı verilir, tersi durumda taşın temizlenmesi için uygun yöntem belirlenir, uygulanır.

Yöntemler:

A- İzlem: Taşın bulunduğu yere ve büyüklüğüne göre müdahale yapmadan izleme karar verilebilir. 4mm den küçük taşlar genellikle kendiliğinden düşebildiği için bu grupta değerlendirilebilir.

B- Taş kırma yöntemi: Vücut dışından şok dalgası oluşturup, odaklandığı noktadaki taşı (örneğin böbrekteki) kırma esasına dayanır. Kırılan parçaların kendiliğinden düşmesi beklenir. Genel anestezi altında veya anestezisiz uygulanabilir. Ciltte kesi oluşturulmaz.

C- Cerrahi: Taşın bulunduğu yere ve büyüklüğüne göre şekli değişir.

1. Endoskopik cerrahi
2. Perkütan cerrahi
3. Laparoskopik cerrahi
4. Açık cerrahi şeklinde gruplandırılabilir.

1- Endoskopik cerrahi: Endoskop (üreteroskop, sistoskop) denilen, içten aydınlatmalı, ince, uzun, içinden alet geçirilebilen, dürbün benzeri, sert veya esnek optik cihazlarla idrar yolları içindeki taşların, çeşitli yardımcı aletler ile gerek kırılarak, gerek direk yakalanarak çıkarılması işlemidir. Ciltte kesi oluşmaz. Böbrek, üreter, mesane, üretra her bölgedeki taşa uygulanabilir. Genel veya belden uyuşturmalı anestezi gerekir.

2- Perkütan cerrahi (perkütan nefrolitotomi): Hastanın, bel bölgesi, arka-yan tarafından, böbrek içine ilerletilen kalem uzunluğunda ve kalınlığında bir kılıf içinden geçirilen endoskoplar (nefroskop) kullanılarak, taşların kırılarak veya kırılmadan çıkarılması işlemidir. Böbrek taşına uygulanır. Böbrek dokusunda açık cerrahiye göre daha az hasara yol açar. Cilt kesisi 1 cm dir. Anestezi gerekir. Açık cerrahiye alternatiftir.

3- Laparoskopik cerrahi: Karın içine veya karın yan bölgesinden endoskopik trokarlar konularak girilerek tek böbrek veya üreter taşlarının alınması için uygulanabilir.

4- Açık cerrahi: Taşın yerine göre cilde kesi yapılıp, vücut tabakaları kesilerek, gereken organ (böbrek, üreter, mesane) görülüp, kesilerek taşların alınması işlemidir. Böbrek, üreter, mesane, üretra her bölgedeki taşa uygulanabilir. Cilt kesisi 7–8 cm den 15–25 cm kadar olabilir. Taşın yerine göre genel veya belden uyuşturmalı anestezi gerekir.

Her bir yöntemin başarısı yüksektir ve taşın büyüklüğüne, çokluğuna, yerine, sertliğine, daha önce geçirilmiş ameliyat olup olmamasına göre değişmektedir.